بانک مرکزی نباید خود منبع و منشاء بروز مشکل در اقتصاد باشد. رابرت لوکاس***اصطلاح اقتصاد سیاسی هم از اقتصاد سیاسی اولیه و هم از آنچه علم اقتصاد رایج به معنای نئوکلاسیکی آن دانسته می‌شود، متفاوت است. کلارک*** کشاورزان، تولیدکنندگان و تجار عوامل اصلی پیشرفت اقتصادی هستند. این تجارت آزاد با آزادی مالکیت و رقابت است که کشاورزان، تولیدکنندگان و تجار را وا می دارد تا بازارها را گسترش دهند. آدام اسمیت

      

iranelect

کد خبر: ۸۱۰۵
تاریخ انتشار: ۳۰ : ۱۰ - ۲۷ شهريور ۱۳۹۶
کمال اطهاری پژوهشگر اقتصاد توسعه در گفت وگو با شبکه اقتصاد سیاسی مطرح کرد:
از لحاظ اقتصاد سیاسی دچار نئوفئودالیسم هستیم. اگر مستغلات چون مراکز تجاری بزرگ، مسکن های دوم و رانتی، مسکن های نیمه تمام و مسکن های مهر را به آن اضافه کنیم حدود 700 میلیارد دلار در بخش مسکن و مستغلات زمینگیر است.
شبکه اقتصاد سیاسی- ارمغان جوادنیا:«حدود 700 میلیارد دلار در بخش مسکن و مستغلات زمینگیر است که اگر مسکن مهر را هم که قابلیت استفاده ندارد، به آن اضافه کنیم نزدیک دوبرابر تولید ناخالص داخلی ایران یعنی به اندازه یک سال تولید ناخالص داخلی و حدود 6 تا 7 برابر تشکیل سرمایه سالانه دراین دو بخش زمینگیر است.»

این بخشی از توضیحات کمال اطهاری پژوهشگر اقتصاد توسعه در گفت وگو با شبکه اقتصاد سیاسی است. او همچنین در این گفت وگو  به تشکیل سرمایه در بخش مسکن اشاره می کند و درباره دلایل زمینگیر شدن منابع در بخش مسکن و مستغلات توضیح می دهد.

***

*چه میزان از تشکیل سرمایه  ما دربخش مسکن صورت می گیرد؟

سالانه حدود 30 درصد تشکیل سرمایه از لحاظ ساختمانی دربخش مسکن بوده است. ارزش زمینی هم که دراین بخش بوده ، معادل 30 درصد است که حساب نمی شود. بنابراین می توان گفت سالانه 60 درصد تشکیل سرمایه ما دربخش مسکن صورت گرفته که رقمی حدود 70 تا 80 میلیارد دلار می شود. این درحالی است که به طور متوسط تشکیل سرمایه ما دربخش صنعت فقط 20 میلیارد دلار بوده است که اگر با رقمی که در گذشته بوده مقایسه کنیم، ارزش زمین در مسکن ، 30 میلیارد دلار بوده است.

 

* ارائه این آمارها نشان می دهد که سال های گذشته از لحاظ جریان سرمایه مولد دچار نقصان بودیم. علت چه بود و چقدر سطح سرمایه گذاری غیر مولد بالا بوده است؟

در اقتصاد ما مدار نامولد هر روز بیشتر سنگین شده و در مقابل مدار مولد اقتصاد از بین رفته است و این در اقتصاد سرمایه داری یک فاجعه محسوب می شود. به همین دلیل از لحاظ اقتصاد سیاسی دچار نئوفئودالیسم هستیم . این درحالی است که رانت مالکانه زمین بر اقتصاد ما حاکم است و گردش مالی برای بازتولید رانت صورت می گیرد. 70 تا 80 درصد منابع بانک ها نیز دربخش مسکن منجمد شده و منابع بانکی درخدمت گردش سرمایه و تولید ارزش افزوده و تولید با ارزش اضافی نیست. به همین دلیل در اصطلاح اقتصاد سیاسی گفته می شود نئوفئودالیسیم.

 

*شما گفتید که رانت مالکانه زمین براقتصاد حاکم است. این مساله چه مشکلاتی را بدنبال داشته است؟

قبلا بهره مالکانه از زمین زراعی گرفته می شد اما اکنون از زمین شهری گرفته می شود و همین هسته سخت رکود و تورم را درایران تشکیل داد و مانع سخت مدار مولد سرمایه شده، حتی بیشتر از تجارت. این درحالی است که درنهایت تجارت هم جزء مدار نامولد محسوب می شود و اگر انحصاری باشد ، مدار مولد را زمینگیرمی کند. این رخداد در اقتصاد ایران باعث شده اقتصاد برون زا داشته باشیم ؛ هر چند ادعای درون نگری داریم اما اقتصاد ما برون زا است. یعنی درآمد نفت به صورت ارزی و ریالی در بودجه کالاهای واسطه ای آمده و بخش مولد به حیات خود به آن وابسته است و بخش غیر مولد از مجموعه اینها تغذیه می کند و آنها را زمینگیر می کند. در حالی که در اقتصاد متعارف سرمایه داری اقتصاد مالی در خدمت گردش ارزش افزای سرمایه است که بتواند ارزش افزوده و ارزش اضافی تولید کند. همین پدیده اقتصاد را کاملا غیر مقاومتی کرده و درمقابل اقتصاد مقاومتی تاب خودرا از دست داده است. درحالی که باید گردش درون زا داشته باشیم.این به دلیل هدف اقتصاد دانش بنیان در دولت های نهم و دهم کنار گذاشته شد و دولت یازدهم اقدامی در جهت آن صورت نداد. نمونه بارز این موضوع این است که مجموعه صادرات شهر تهران 1.5میلیارد دلار است اما ارز بری آن از کالاهای واسطه ای و سرمایه ای برای صنایع و خدمات مولد گرفته تا اتومبیل های لوکسی است که در خیابان های تهران میبینیم . واردات خودروهایی که انواع و اقسام آن روز به روز زیاد می شود و حداقل 15 میلیارد دلار است. این اقتصاد غیر مقاومتی است. درحالی که اقتصاد از لحاظ رابطه با خارج باید خودکفا باشد.زمانی می توانیم از این نظر خوکفا باشیم که اقتصاد دانش بنیان حاکم باشد. تا بتوانیم تولید کنیم وصادرات کافی و خدمات داشته باشیم.

 

*چرا تاکنون اقتصاد دانش بنیان براقتصاد حاکم نشده و بخش مولد زمینگیر شده است؟ 

بخش مهمی به دلیل شاخ و شانه کشیدن های دولت های نهم و دهم بود. این مساله  باعث شد تحریم ها تشدید شود و اراده ای برای اقتصاد دانش بنیان وجود نداشته باشد و گردش حداقلی ایجاد شود.رئیس دولت نهم و دهم با عبارت های من درآوردی و نامفهوم اعلام کرد که لوکوموتیو اقتصاد ایران مسکن است در صورتی که مسکن سد اقتصاد توسعه ایران شد  و بخش مولد را زمینگیر کرد که توان رقابت ندارد.

 

*این مسائل چقدر از سرمایه ها دربخش مسکن را زمینگیر کرد؟ 

تنها در شهر تهران 200 میلیون دلار سرمایه زمینگیر شده است. حال اگر مستغلات دیگر چون مال های بزرگی که خالی مانده است، به اندازه مساحت ورزشگاه های بزرگ در مجتمع خلیج فارس شیراز  و ساخت مجتمع های بزرگ در مشهد که به اندازه کل نیاز است را تا 20 سال آینده حساب کنیم با مسکن های دوم و رانتی که به طبیعت تجاوز شده و دادستان هر روز از آنها نام می برد، حداقل 500 میلیارد دلار در ایران روی مستغلات تمام شده، زمینگیر است. حدود 200 میلیارد دلار هم دربخش مسکن های نیمه تمام زمینگیر است. به طور کلی می توان گفت حدود 700 میلیارد دلار در بخش مسکن و مستغلات زمینگیر است.البته اگر مسکن های مهر را هم که قابلیت استفاده ندارند را به آن اضافه کنیم نزدیک دوبرابر تولید ناخالص داخلی ایران می شود. در واقع به اندازه یک سال تولید ناخالص داخلی ایران سرمایه دراین بخش زمینگیر است. یعنی حدود 6 تا 7 برابر تشکیل سرمایه سالانه درایران.

 

*چطور شد 700میلیارد دلار در بخش مسکن و مستغلات قفل شد؟

آنها که به رانت عادت کرده اند اعلام می کنند که شهرداری ها در کلانشهر ها اقتصاد دانش بنیان را دنبال می کنند . وقتی از آنها می پرسیم چه کار کرده اید؟ می گویند مجبوریم حقوق دهیم و حرف های ما را آرمانی می دادند.این در حالی است که 20 سال مشغول تخریب اقتصاد بودند. سال های قبل جز دو دوره جنگ که اقتصاد می کوشید مولد باشد، زمینگیر شدن بخش مولد شروع شد و در دهه 80 زمینگیر شدن بخش مولد امری شد. برنامه جامعی در برنامه چهارم داده شد، اما توجهی به آن نشد. درچهارچوب مجموعه شهر تهران اما چون برنامه جامعی ارائه شده بود، بهانه ای وجود نداشت اما 15 تا 20 سال اقتصاد را تخریب و بخش مسکن را قفل کردیم .

 

*حال در شرایطی که اقتصاد در رکود است، چگونه می توان از این سرمایه هایی که به اصطلاح زمینگیر شده دربخش مولد بهره برد؟

دولت تا کنون سیاست شایسته ای برای بخش مولد ارائه نکرده چون برنامه ششم توسعه فاقد برنامه و سیاست های اقتصادی لازم برای تحقق اقتصاد دانش بنیان و دورن زا است. سیاست اقتصادی شایسته باید به ساماندهی فضای لازم در کلانشهرها برای توسعه اقتصاد دانش بنیان بپردازد. باید از یارانه هایی که می خواهند برای تسهیلات بخش مسکن اختصاص دهند، به کلانشهرها بدهند که فضا سامان دهی شود.جذب سرمایه دانش بنیان هیچ گاه در عسلویه شکل نمی گیرد در معادن هم هر چند لازم است اما شکل نمی گیرد.باید بودجه قائل شد.احکامی در برنامه ششم وجود دارد اما سیاست وبرنامه مشخصی داده نشده است. نمونه آن، رشد 8 درصدی اقتصاد دربرنامه ششم توسعه است. این رشد زمانی حاصل می شود که اقتصاد دانش بنیان در کلانشهرها 12 درصد رشد کند. برای تحق این هدف از همین حالا باید برنامه داشت و دولت چاره ای جز این ندارد که بخش مولد را راه بیندازد. شهرداری ها همچنان می گویند باید برای بودجه تراکم بفروشیم. این گفتمان سطح پائین هنوز رایج است و همین موضوع موجب می شود رشد 12 درصدی در کلانشهرها و به تبع آن اقتصاد دانش بنیان ایجاد نشود و همچنان اشتغال از بین برود. ورشکستگی صنایع هم به همین دلیل بود. حتی 600 میلیارد دلار از درآمد نفت در دولت قبل هم فایده نداشت.این نمونه بارزی است که موجب شد سیاست بارز اقتصادی ایجاد نشود چه برسد به اجرای برنامه. گفتمان ها در حد نازل و سطحی جریان دارد. سیاست های لازم اصلا وجود ندارد. در بودجه 96کمک به شهرداری ها کمتر شده است. دولت می گوید پول نداریم . انگار وظیفه رشد بر عهده شهرداری ها است. شهرداری ها نمی توانند فضای اقتصاد دانش بنیان را فراهم کنند.باید فضا آماده شود تا کلانشهرها آماده شود. اقتصاد دانش بنیان در شهرک های صنعتی شکل نمی گیرد بلکه در مبادی پهنه های داخلی شهر شکل می گیرد. دولت دست روی سالن های عروسی و شادمانی گذاشته است درحالیکه باید فضای لازم را برای اقتصاد دانش بنیان فراهم کند. اینها نکاتی است که موجب زمینگیر شدن سرمایه ها دربخش مسکن و مستغلات شده است. این درحالی است که هنوز سیاست اقتصادی لازم برای ساماندهی به مدار مولد تولید وجود ندارد و دولت تا کنون طفره رفته است. بخشی از تیم دولت هم حرف های تکراری می زند و شعارهای پرطمطراق و غیر واقعی می دهند و می گویند 4 ساله فقر را از بین می بریم. 40 سال فقر از بین نرفته و بدتر شده است . چطور قرار است ظرف 4 سال ریشه کن شود؟

نام:
ایمیل:
* نظر:
دیگر رسانه ها
آرشیو