بانک مرکزی نباید خود منبع و منشاء بروز مشکل در اقتصاد باشد. رابرت لوکاس***اصطلاح اقتصاد سیاسی هم از اقتصاد سیاسی اولیه و هم از آنچه علم اقتصاد رایج به معنای نئوکلاسیکی آن دانسته می‌شود، متفاوت است. کلارک*** کشاورزان، تولیدکنندگان و تجار عوامل اصلی پیشرفت اقتصادی هستند. این تجارت آزاد با آزادی مالکیت و رقابت است که کشاورزان، تولیدکنندگان و تجار را وا می دارد تا بازارها را گسترش دهند. آدام اسمیت

      

iranelect

کد خبر: ۷۸۴۲
تاریخ انتشار: ۴۱ : ۱۱ - ۲۰ شهريور ۱۳۹۶
مارک زیتون پروفسور امنیت و سیاست آب در گفت‌وگو با با اقتصاد‌ سیاسی
پروفسور مارک زیتون، در گفت‌وگو با با اقتصاد‌ سیاسی گفت: باوجود منابع آب زیرمینی فراوان، ایران تنها نیاز به مدیریت درست این منابع دارد و نیازی به شیرین‌کردن آب دریاها ندارد.

اقتصاد سیاسی – نسترن طارسی: مارک زیتون، پروفسور امنیت و سیاست آب در دانشکده توسعه بین‌المللی دانشگاه ایست آنجلیا در انگلستان است. وی در گفتگویی با شبکه اقتصاد سیاسی اعلام کرد شیرین‌کردن آب خلیج فارس در مقیاس کلان برای ایران توجیه اقتصادی ندارد. زیتون در این گفت‌وگو توضیح داد کشورهای حاشیه خلیج فارس با شیرین‌کردن آب سبب آلودگی آب خلیج فارس می‌شوند که می‌توان این آسیب زیست‌محیطی را از طریق قوانین فرامرزی مهار کرد.


اگر ایران منابع آبی موجود را درست مدیریت کند، مشکل آب نخواهد داشت

اقتصاد سیاسی: با توجه به گرمایش زمین و کمبود آب در ایران، آیا ایران می‌تواند از شیوه شیرین‌کردن آب استفاده کند و آب خلیج فارس را برای شرب تصفیه کرد؟

پروفسور مارک زیتون: برای کشورهای حاشیه خلیج فارس که ساحل طولانی در مسیر خلیج فارس دارند، و منابع آبی آن کشورها محدود است. اما درباره ایران این موضوع کاملا برعکس است. ایران، نسبت به وسعت کشور، ساحل زیادی ندارد اما منابع آبی فراوانی دارد. این که ایران روی شیرین‌کردن آب سرمایه‌گذاری نمی‌کند، به معنای آن نیست که این کشور به آن توجه ندارد.

اقتصاد سیاسی: اگر شیرین‌کردن آب را تنها به منطقه جنوبی ایران و حاشیه خلیج فارس محدود کنیم، باز هم توجیهی برای این کار نمی‌بینید؟

زیتون: هزینه‌های شیرین‌کردن آب و انتقال آن از جنوب ایران به قسمت‌های شمالی و مرکزی ایران بسیار بالا است. اما اگر پروژه‌های شیرین‌کردن آب را در حاشیه ساحل نگه دارند یا تنها بخش‌های جنوبی را از آن پروژه تغذیه کنند، توجیه اقتصادی دارد. به جای تغذیه کل کشور از آب شیرین شده برای تنها بخشی از کشور استفاده شود.

شیرین کردن آب‌های زیرزمینی نیز توجیه اقتصادی بیشتری دارد. برخی منابع آب‌های زیرزمینی لب‌شور هستند؛ به این معنی که میزان نمک در آن از آب شیرین بیشتر و از آب دریا کمتر است و معمولا در اثر مخلوط شدن آب دریا و آب رودخانه‌هایی که به دریا می‌ریزد پیدا می‌شود.

تا آن‌جایی که من مطالعه کردم، در نقاطی از کشور ایران، مثل تهران، آب زیرزمینی تصفیه و برای استفاده شیرین می‌شود. شاید شیرین کردن آب در ساحل جنوبی ایران منطقی به نظر برسد. اما باید به نقاط منفی این امر هم دقت کرد.

اقتصاد سیاسی: برخی مقامات ایرانی هشدار دادند که اگر وضع فعلی مصرف آب در بخش کشاورزی ادامه داشته باشد در کمتر از ٢٥‌سال دیگر شرق و جنوب کشور کاملا خالی از سکنه خواهد شد. آیا این مهاجرت‌های اجباری به سبب کمبود آب می‌تواند خطر امنیتی برای کشور به همراه بیاورد؟

زیتون: این موضوع جای بحث زیادی دارد که آیا کمبود منابع آبی تنها عامل مهاجرت مردم منطقه‌ای بودند. با این وجود نمی‌توان ارتباط بین این رو نادیده گرفت. نارضایتی مردم از شرایط زندگی‌شان آن‌ها را وادار به مهاجرت می‌کند. شاید شیرین‌کردن آب بتواند بخشی از راه‌حل برای این معضل باشد اما تنها راه حل نیست.

حال این نارضایتی از سومدیریت ناشی شود یا از کمبود منابع طبیعی، می‌تواند یکی از چند عامل مهاجرت شود. برای مثال در سوریه بحران آب بسیار جدی بود و به خشکسالی منجر شد. مهاجرت‌های زیادی به خاطر این امر رخ داد. به حتم، نمی‌خواهم بگویم که بحران سوریه به خاطر خشکسالی رخ داد اما شرایط را برای مردم سخت‌تر کرد.

اقتصاد سیاسی: آیا شیرین‌کردن آب می‌تواند مهاجرت‌های ناشی از کمبود‌های منابع آبی را کنترل و قطع کند؟

زیتون: مدیریت کردن منابع آبی باید به شیوه‌هایی باشد که اثر پایدار داشته باشد. باید اثرات مثبتی برای مردم داشته باشد و اگر کمبود منابع آبی مهاجرت مردم را در پی دارد، باید به گونه‌ای باشد که مهاجرت جمعیت را کنترل کند. معادله بسیار ساده‌ای است. اگر مردم از شرایط زندگی‌شان راضی باشند، مهاجرت کمتر رخ می‌دهد.

مدیریت منابع آبی هم یکی از این موارد است. شیرین کردن آب هم یکی از این موارد است. با این وجود به اعتقاد من شیرین‌کردن آب نباید تنها روش مدیریت آب باشد. اول آن که شیرین‌کردن آب یا همان نمک‌زدایی آب انرژی زیاد مصرف می‌کند در نتیجه هزینه آن مخصوصا برای ایران بسیار بالا است.

دوم آن که این روش آلودگی‌های زیست محیطی هم به همراه دارد. در نتیجه نمک‌زدایی آب، آب دریا شورتر می‌شود. از کل آب وارد شده به این پروسه 30 درصد آب شیرین حاصل می‌شود و 70 درصد آب شورتر می‌شود. این به منزله آلودگی آب است.

سوم آن که آب حاصل شده از این پروسه، قابل نوشیدن نیست. از آن جایی که املاح و مواد معدنی‌ آب از آن گرفته شده است، نمی‌توان آن آب را نوشید.

پس اگر دولتی خود را وارد پروژه‌های شیرین‌کردن آب یا نمک‌زدایی آب بکند، باید وارد مقوله‌های دیگری مثل انرژی و استاندارد آب نوشیدنی شود.

اقتصاد سیاسی: اگر انرژی و برق تنها عامل هزینه‌بر شیرین‌کردن آب باشد، می‌توان از انرژی هسته‌ای و تولید برق از این طریق هزینه‌های انرژی را کم کرد؟

زیتون: جدا از هزینه برق و انرژی، برای کشوری مثل ایران که منابع آبی زیادی دارد، نمک‌زدایی توصیه نمی‌شود. در مقایسه با دیگر کشورهای منطقه خاورمیانه، ایران در مدیریت آب مهارت و تجربه زیادی دارد. مدیران باتجربه‌ای در سازمان آب ایران فعال هستند و در دانشگاه‌ها هم استادها و پژوهشگران زیادی فعال هستند. به نظر من اگر از تجربه و دانش این نیروهای فعال در ایران استفاده شود، نیازی به نمک‌زدایی نیست. در  کشوری مثل ایران نمک‌زدایی آب دریا در مقیاس بزرگ به شکست ختم می‌شود.

اقتصاد سیاسی: شما از آسیب محیط‌زیستی که شیرین‌کردن آب دریا به همراه دارد صحبت کردید. عربستان، قطر و امارات در حال انجام این کار هستند. آسیبی که این کشورها به خلیج فارس وارد می‌کنند را چطور باید پیگیری کرد.

زیتون: آسیب زیست‌محیطی که این کشورها به خلیج فارس ایجاد می‌کنند یه مشکل بین‌المللی است. کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها یک قرارداد بین‌المللی و منبع اصلی حقوق دریاها است و به «قانون اساسی دریاها» معروف است. قواعد آن به طور گسترده‌ای حقوق بین‌الملل عرفی در مورد حقوق دریاها را بیان می‌کنند. این قانون جزییات زیادی دارد.

علاوه بر آن تلاش‌های دیپلماتیک در سطح گسترده برای کنترل تنش‌ها در خاورمیانه صورت می‌گیرد. این مذاکرات و روابط دیپلماتیک باید مشکلات محیط‌زیستی را هم در بر گیرند. در دادگاه‌های بین‌المللی بخش‌های مختلف قانون‌های بین‌المللی موضوع آلودگی‌های فرامرزی مطرح می‌شود و می‌توان از آن برای جلوگیری از آسیب‌های بیشتر استفاده کرد.

نام:
ایمیل:
* نظر:
دیگر رسانه ها
آرشیو