بانک مرکزی نباید خود منبع و منشاء بروز مشکل در اقتصاد باشد. رابرت لوکاس***اصطلاح اقتصاد سیاسی هم از اقتصاد سیاسی اولیه و هم از آنچه علم اقتصاد رایج به معنای نئوکلاسیکی آن دانسته می‌شود، متفاوت است. کلارک*** کشاورزان، تولیدکنندگان و تجار عوامل اصلی پیشرفت اقتصادی هستند. این تجارت آزاد با آزادی مالکیت و رقابت است که کشاورزان، تولیدکنندگان و تجار را وا می دارد تا بازارها را گسترش دهند. آدام اسمیت

      

iranelect

کد خبر: ۵۶۰۵
تاریخ انتشار: ۲۲ : ۱۰ - ۰۳ مرداد ۱۳۹۶
بررسی‌های اقتصاد سیاسی از تاثیر تحریم‌ها برحمل ونقل بین‌المللی ایران
بررسی‌های «اقتصاد سیاسی» از 5 گزارش بانک جهانی درباره شاخص عملکرد لجستیکی، در سال‌های 2007 تا 2016 نشان می‌دهد که تحریم‌ها و برجام بر وضعیت لجستیک کشور اثرات منفي و مثبت قابل ملاحظه‌اي گذاشته است.
شبکه اقتصاد سیاسی- مریم سلطان‌زاده: شاخص عملکرد لجستیک سال 2007 در رتبه 78 قرار داشت این در حالی است که این شاخص در دوران اوج تحریم‌ها علیه ایران در سال 2012 به رتبه 112 رسیده بود. براساس این گزارش، رتبه ایران در بدترین شرایط در سال 2014 به جایگاه 114 نزول کرده است. براساس گزارش بانک جهانی بعد از اجرایی شدن برجام این رتبه در حال بهبود است به طوری‌که در سال 2016 ایران توانسته رتبه خود را تا 96 ارتقا دهد.

در عين حال فاصله ايران در قياس با سال 2007 هنوز 18 پله فاصله.همان طورکه از فضاي سياست خارجي و فعالان اقتصادي در بازارهاي جهاني نيز استنباط مي شود هنوز محدوديت‌ها به رغم تحولات داخل در حوزه روان سازي ترانزيت عامل اصلي به شمار مي‌رود.

گزارش‌های شاخص عملکرد لجستیک نشان می‌دهند که جایگاه ایران هرساله از لحاظ عملکرد لجستیکی به آهستگی در حال تغییر است. این شاخص اعلام می‌کند که اگرچه سطح توسعه یافتگی در عملکرد لجستیک نقش بسزایی دارد، اما سیاست‌های اتخاذ شده و تصمیم‌گیری‌ها بسیار مهم‌تر است. این شاخص نشان می‌دهد که برای پیشرفت در عملکرد لجستیک باید بر بخش زیرساخت‌ها و انجام اصلاحات در مدیریت مرزی تمرکز بیشتری داشت.

با توجه به این روند می‌توان نتیجه گرفت که اگر چه مشکل ایران در زمینه بهبود لجستیک به صورت ریشه‌ای بوده است اما در زمان تحریم این روند به اوج خود رسیده است که بخش بزرگی از این مشکلات به مدیریت کلان اقتصادی کشور باز‌ می‌گردد. پس از اجرایی شدن برجام، شرایط تا حدودی تغییر کرد. همین امر روی بهبود رتبه لجستیک کشور نیز تاثیر بسزایی داشت تا جایی که بعد از اجرایی شدن برجام شاهد بهبود جایگاه کشورمان در آمار بانک جهانی بوده‌ایم. بی‌شک یکی از مهم‌ترین دستاوردها و اثر عینی برجام که زمینه را برای یک دیپلماسی فعال در سیاست خارجی فراهم کرد، از بین بردن ایران هراسی در جهان بود. با توافق در مورد برجام طرح ایران هراسی اندکي کمرنگ شد و با اشتیاقی که برای کار با ایران به وجود آمد، روابط ایران با کشورهای مختلف جهان آغاز شد. مناقشات سیاسی در منطقه به‌ویژه مشکلات ترانزیتی ایران و ترکیه و ترکمنستان از یک سو و تحریم کشور قطر از سوی برخی کشورهای عربی به عنوان يک مولفه مثبت نیز مي‌تواند در اين شاخص براي 2017 کشور ما موثر باشد.

در عين حال گزارش بانک جهانی از شاخص عملکرد لجستیکی، حاکی از شروع روند روبه رشد وضعیت لجستیکی در کشور است. هرچند به گواه این آمارها، شاخص‌های لجستیکی ایران در سال‌های تحریم به شدت آسیب دید و جایگاه نسبتا برتر خود را با رده‌های پایین‌تر معاوضه کرد،اما در سال‌های رفع تحریم‌های ظالمانه، جایگاه ایران در این عرصه بهبود یافت هرچند این بهبود بیشتر به دلیل گشایش‌های بین المللی بود تا توسعه زیرساخت‌ها. نکته اساسی آنجاست که چند عامل سیاسی اجازه نمی دهد وضعیت لجستیکی ایران بهبود یابد. کم اهمیتی اعتبارات عمرانی در بودجه دولت، طلب هنگفت بخش خصوصی از دولت، ناکارآمدی و نبود اولویت بندی‌های عمرانی در نگاه مسئولین و نبود فضای رقابتی میان پیمانکاران عمرانی بزرگ، دست به دست یکدیگر داده تا بهبود عملکرد لجستیکی ایران در مقایسه با دیگر کشورها، رشد لاک‌پشتی داشته باشد.

براساس جدیدترین گزارش بانک جهانی از عملکرد لجستیک سال 2016، رتبه ایران در این شاخص بین‌المللی عملکرد لجستیکی با صعود 18 پله‌ای به رتبه 96 ارتقا یافته است.

همچنين بیشترین رشد عملکرد لجستیکی ایران در زیرشاخص «سهولت در ارسال محموله‌های بین‌المللی» بوده است که جهشی ۳۶ رتبه‌ای داشته است. بدون شک، فضای تعامل مثبت در مناسبات بین‌المللی دولت کنونی و افزایش تعامل با کشورهای جهان در این بهبود تاثیر بسزایی داشته است.

ایران در زیر شاخص «کارایی فرآیندهای ترخیص کالا» که شامل سرعت، سادگی و قابل پیش بینی بودن تشریفات اداری مانند فرآیندهای گمرکی می‌شود، در بین 160 کشور رتبه 110 را کسب کرد. این در حالی است که در سال 2007 جایگاه ایران رتبه 63 بود اما در سال‌های تحریم‌های هسته ای، در یک روند نزولی جایگاه ایران در این شاخص، به رتبه‌های 106 در سال 2010، 126 در سال 2012 و 133 در سال 2014 نزول کرد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که از سال 2014 جایگاه ایران در «کارایی فرآیندهای ترخیص کالا»، با بهبود 23 پله‌ای به جایگاه کنونی رسیده است. می‌توان اقداماتی نظیر الکترونیکی کردن سامانه گمرکی، تسهیل و کاهش زمان ترخیص کالا را از جمله عواملی تلقی کرد که در این بهبود نقش بسزایی داشته اند.

در زیرشاخص «کیفیت‌ زیرساخت‌های لجستیکی» که شامل مبادی ورودی، راه‌آهن، جاده‌ها و تکنولوژی اطلاعات است، ایران در بین 160 کشور جهان، در رتبه 72 قرار دارد. براساس این گزارش، ایران در سال 2007 رتبه 66 را کسب کرده بود که این میزان در سال 2010 به رتبه 86 تنزل یافت. این روند در سال 2012 نیز ادامه داشته تا جایی که به رتبه 100 رسیده است. در سال 2014 ایران در این شاخص روند رو به بهبودی را شاهد بوده و به رتبه 97 دست یافته است.

بر اساس این گزارش، پس از اجرایی شدن برجام، کشتی‌رانی‌های بزرگ دنیا به بنادر کشور مانند بندر امام خمینی، شهید رجایی و... وارد شدند. از دیگر دستاوردهای برجام که بر شاخص لجستیکی کشور تاثیر گذار بود، انعقاد قرارداد ساخت قطار سریع‌السیر بین تهران- قم- اصفهان است و همچنین شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران با ایتالیایی‌ها برای همکاری مشترک در این خط ریلی برای همکاری مشترک به توافق رسیدند.

از دیگر زیر شاخص‌های عملکرد لجستیکی ایران، سهولت در ارسال محموله‌های بین‌المللی است که شامل ترانزیت و صادرات مجدد می‌شود و کشورمان در سال 2016 به رتبه88 دست یافت. این در حالی است که براساس آمارهای اعلام شده ایران در سال 2007 جایگاه 66 را به خود اختصاص داده بود و در یک روند نزولی در رتبه‌های 121 در سال 2010، 115 در سال 2012 و 124 در سال 2014 قرار گرفت. بررسی‌ها نشان ‌می‌دهد که بیشترین تغییر تاثیرگذار در بهبود جایگاه لجستیکی ایران به «سهولت ارسال محموله‌های بین‌المللی» مربوط می‌شود. از عوامل تاثیرگذار در بهبود این شاخص، استفاده از حمل و نقل ترکیبی برای ارسال بارهای وارداتی از طریق ترکیب بنادر و ریل به دیگر بنادر کشور به منظور دوباره باگیری و حرکت به کشور مقصد است و می توان از تلاش برای 24 ساعته شدن برخی مرزها از سوی وزارت راه و شهرسازی که زمان ایستایی کامیون‌ها را کاهش می‌دهد و در طول شبانه روز میزان کالای بیشتری از مرزها خارج می‌شود را از دیگر عوامل مهم بالا بردن شاخص لجستیکی کشور دانست.

ایران در «شایستگی و کیفیت خدمات لجستیک» در سال 2016 رتبه 82 را کسب کرد. براساس آمارهای اعلام شده توسط بانک جهانی، در سال 2014 ایران رتبه 83 را به خود اختصاص داده بود. این در حالی است که در سال 2012 رتبه 87 و درسال 2010 جایگاه 69 و همچنین در سال 2007 رتبه 78 را به ثبت رسانده بود. براساس این گزارش، باتوجه به اینکه شاخص عملکرد لجستیک، 160 کشور را از نظر ویژگی‌های زنجیره تامین و برخورداری از لجستیک مناسب مقایسه می‌کند، شرکت‌ها و سازمان‌ها می‌توانند به کمک این شاخص چالش‌ها، فرصت‌ها و تهدیدها را از نظر زیرساخت‌های حمل ونقل، شایستگی لجستیکی و دسترسی به زنجیره‌های تامین کارآمد مورد بررسی قرار دهند. بسیاری از کشورها در طرح جامع توسعه استراتژیک خود یک امتیاز یا رتبه خاص را برای شاخص عملکرد لجستیک خود هدف قرار داده و برای دستیابی به این هدف تلاش می‌کنند. به همین دلیل، کشورهای مختلف برای افزایش جذابیت تجاری و بهبود رتبه عملکرد لجستیک خود در حال گام نهادن در پروژه‌های بزرگ مستقر در نواحی مختلف هستند.

ایران در «توانایی تعقیب و ردیابی کالاهای ارسالی» نیز در سال 2016رتبه 111 را کسب کرد که نسبت به سال 2014 که جایگاه 123 را به خود اختصاص داده بود، بهبود چند پله ای را رقم زد. این در حالی است که در سال 2012 رتبه ایران 108 بود و در سال‌ 2010 به رتبه 110 و سال 2007 جایگاه 125 را به خود اختصاص داد.

ایران در تحویل به موقع کالا که شامل مناسب بودن زمان تحویل محموله‌ها به مشتری در زمان برنامه‌ریزی شده یا زمان مورد انتظار است، در سال 2016 رتبه 116 را به خود اختصاص داد. بر اساس این گزارش، رتبه ایران در سال 2014 به 141 تنزیل یافت و در سال 2012 به جایگاه 138 رسید. این در حالی است که رتبه کشور در سال 2010 بهبود یافته بود و به جایگاه 85 رسیده بود. در سال 2007 نیز رتبه ایران 106 بوده است.

نام:
ایمیل:
* نظر:
دیگر رسانه ها
آرشیو