بانک مرکزی نباید خود منبع و منشاء بروز مشکل در اقتصاد باشد. رابرت لوکاس***اصطلاح اقتصاد سیاسی هم از اقتصاد سیاسی اولیه و هم از آنچه علم اقتصاد رایج به معنای نئوکلاسیکی آن دانسته می‌شود، متفاوت است. کلارک*** کشاورزان، تولیدکنندگان و تجار عوامل اصلی پیشرفت اقتصادی هستند. این تجارت آزاد با آزادی مالکیت و رقابت است که کشاورزان، تولیدکنندگان و تجار را وا می دارد تا بازارها را گسترش دهند. آدام اسمیت

      

iranelect

کد خبر: ۵۱۹۶
تاریخ انتشار: ۰۲ : ۱۱ - ۲۵ تير ۱۳۹۶
رییس صندوق ضمانت صادرات ایران:
ضرورت یکسان سازی نرخ ارز به همه ثابت شده و در نتیجه چنین طرحی باید قطعا اجرایی شود اما در عین حال الزاماتی نیز قبل از اعلام تک نرخی شدن بازار ضروری است که مورد لحاظ قرار گیرد که یکی از آن ها حذف مقررات محدودکننده ارزی است.

شبکه اقتصاد سیاسی- سحر قاسم نژاد: حدودا یکسال بعد از به سرانجام رسیدن توافق برجام ، یکسان سازی نرخ ارز در ایران هنوز اندرخم یک کوچه است . تحولی که بانک مرکزی از همان سال نخست حضور دولت یادهم داد و بعد ها اجرایش به اجرای مفاد برجام دست کم در فرصتی سه ماهه داد بعدها هم در فواصل زمانی ، موعد رونمایی از ارز تک نرخی را به تعویق انداخت . حالا هم ولی الله سیف می گوید قوانین لازم برای ارز تک نرخی تدوین شده اما برای ابلاغ و اجرای آن بازهم باید منتظر بمانیم تا پیش شرط ها محقق شود از جمله این که روابط کارگزاری بانک های ایرانی با همکاران خارجی دوباره توسعه یابد . سیف گفته که امیدوار است تمام این پیش شرط ها در هیمن سالی که هنوز به نیمه نرسیده تحقق یابد هرچند که هنوز جزئیاتی از چگونگی اجرای آن اعلام نشده است.

کمال سیدعلی معاون ارزی سابق بانک مرکزی و رییس فعلی صندوق ضمانت صادرات افق پیش رو برای اجرای این تحول را مثبت می داند چون معتقد است با بهبود مناسبات اقتصادی ، ارز بیشتری حاصل خواهد شد و توان مدیریت بازار بعد از تک نرخی شدن ارز وجود خواهد داشت ضمن این که اگر به دنبال اقتصاد مقاومتی هستیم چاره ای نیست جز کنترل واردات و حمایت از صادرات با این اوصاف نمی توان سودای تقویت تولید را داشت اما با ارز مبادله ارزان به واردات و عملا به تولیدکننده خارجی یارانه داد.

مشروح گفت و گوی شبکه اقتصاد سیاسی با کمال سیدعلی پیرامون اما و اگرهای تک نرخی شدن بازار ارز را در ادامه می خوانید:

آقای سیدعلی بعد از یک دوره حضور دولت تدبیر و امید و یکسال بعد از به ثمر رسیدن برجام هنوز بانک مرکزی شرایط را برای اجرای طرح یکسان سازی نرخ ارز که از مدت ها پیش وعده کرده ، مهیا نمی داند. اصولا یکسان سازی نرخ ها تا چه اندازه برای اقتصاد ایران و بازار ارز آن ضروری به نظر می رسد؟ به تحقق چنین تعهدی در سال 96 خوش بین هستید؟

ببنید امروز ضرورت یکسان سازی نرخ ارز به همه ثابت شده و در نتیجه چنین طرحی باید قطعا اجرایی شود اما در عین حال الزاماتی نیز قبل از اعلام تک نرخی شدن بازار ضروری است که مورد لحاظ قرار گیرد که یکی از آن ها حذف مقررات محدودکننده ارزی است یعنی سیستم بانکی باید بتواند به هر میزان در مقابل ارز وارداتی ریال بپردازد. به این ترتیب محدویت ارزی به این مفهوم که فروش ارز در چهارچوب خاصی به فروش برسد ضرورتا باید از میان برود . چنین تحولی هم مستلزم احیای اعتماد به مدیریت بازار ارز توسط بانک مرکزی است. به عبارت دیگر زمانی که یکسان سازی ارز به صورت رسمی اعلام می شود باید بانک مرکزی توانسته باشد جو اعتماد را در بازار به صورت عمومی به وجود آورد . این اعتماد هم زمانی حاصل می شود که بانک مرکزی و نظام بانکی منابع ارزی مطلوب در اختیار داشته باشند تا بتوانند هر میزان تقاضا را تامین کنند.

یعنی نباید بازار کمبودی از نظر تامین ارز احساس کند؟

بله . حرکت به سمت یکسان سازی باید با این مفروضات صورت گیرد لذا یکی از نکات عمده ای که در این خصوص مطرح می شود حصول اطمینان برای متقاضیان خرید از جمله تجار ، مسافران و دانشجویان است آن ها باید اطمینان حاصل کنند که بانک مرکزی توان لازم برای تامین همه تقاضای موجود در بازار را دارد . نکته دیگر این که یکسان سازی نرخ ارز یک هدف نیست بلکه ابزاری است برای ساماندهی بازار ارز کشور چون عمده کشورهایی که با معضل ارز دو یا چند نرخی مواجه هستند گرفتار رانت جویی در این بازار می شود.

اتفاقی که امروز در بازار ایران هم وجود دارد

دقیقا . امروز اختلاف قیمت ارز در بازار مبادلاتی و آزاد به 500 تومان می رسد یعنی اگر خواهان تک نرخی شدن بازار و از میان رفتن رانت فعلی هستیم باید این اختلاف قبل از اعلام رسیم به صورت تدریجی و پله پله کاهش یابد تا مردم به نزدیکی این دو نرخ به یکدیگر خو بگیرند. ما نمی توانیم فاصله 500 تومانی را در یک روز از میان برداریم در نتیجه باید قدم به قدم اخلاف نرخ کاهش یابد و تقاضای موجود در مرکز مبادلات ارزی به بازار آزاد انتقال یابد چون در غیر این صورت انتقال ناگهانی همه بار تقاضا می تواند شوکی بزرگ را به کل بازار وارد کند.

به جز این ظاهرا بانک مرکزی با توجه به روابط کارگزاری محدود بانک ها با بانک های خارجی و اجرای با تاخیر برجام مشکل تامین ارز برای عرضه کافی به بازار را نیز دارد و در نتیجه زمان تک نرخی شدن ارز هنوز فرا نرسیده است.

قطعا در این خصوص بانک مرکزی با معذوراتی روبه رو است در حقیقت بانک مرکزی به تمام دارایی ارزی کشور جهت تامین نیازهای یکسان سازی نرخ ارز ، دسترسی ندارد. البته ایران در سراسر جهان منابع ارزی کافی دارد اما به دلیل تبعات تحریم و برقرار نبودن روابط کارگزاری با بانک های خارجی ، نمی تواند ارز حاصل از صادرات خود را به راحتی در اختیار بگیرد. بنابراین ما برای یکسان سازی نرخ ارز باید این محدویت ها به حداقل برسد .

در این خصوص نکته تکنیکالی که باید مورد توجه قرار گیرد هم این که بانک مرکزی پیش از هر اقدامی باید پیش بینی دقیقی از ذخایر ارزی کشور در اختیار داشته باشد تا بتواند با مدیریت این ذخایر ، تعهدات خارجی خود به ویژه در حوزه واردات را عملی کند.

در خصوص ایجاد اعتماد عمومی بانک مرکزی چه تعهداتی قبل از یکسان سازی نرخ ارز برعهده دارد؟

مردم باید اطمینان یابند که تقاضای بازار قابل پوشش خواهد بود . اگر آن ها بدانند و اطمینان داشته باشند در مقابل ارز حاصل از صادرات می توان همه نیاز واردات را تامین کند به این باور و اعتماد هم خواهند رسید که در بازار داخلی هم مشکلی از نظر عرضه ارز نخواهیم داشت . به جز این عمده ترین موضوع دسترسی داشتن به منابع ارزی است که به نظر می رسد تا پایان سال با توجه به گشایش های صورت گرفته و قراردادهای بسته شده میسر خواهد شد . با این حال قبل از یکسان سازی نرخ ارز باید اطمینان کسب کنیم که به تدریج ورودی ارز به کشور افزایش خواهد یافت البته با توجه به شرایط به نظر می رسد این مهم محقق خواهد شد و خارجی ها هم به این نتیجه رسیده اند و خواهند رسید سرمایه گذاری های آن ها قابل برگشت و سود آور است.

به هر حال یکی از شروط یکسان سازی نرخ ارز این است که ما اطمینان حاصل شود مشکلی از نظر منابع نخواهیم داشت چون در اگر تعادل میان منابع و تقاضا برای ارز به وجود بیاید سفته بازها هم قصد سرمایه گذاری در بازار ارز را نخواهند کرد.

نکته ای که مطرح است این که این نرخ واحد چگونه تعیین خواهد شد؟ آیا نرخ دستوری وجود خواهد داشت یا اصولا قرار است قیمت بازار آزاد رقابتی باشد یا برای رسیدن به قیمت مبادله ای تعدیل خواهدشد؟

برای یکسان سازی نرخ ارز نمی توان رویه دستوری را در پیش گرفت . البته اگر بازار آزاد خود تصمیم به کاهش قیمت بگیرد هیچ منعی وجود ندارد اما قطعا بانک مرکزی نمی تواند با ابلاغ یک قیمت دستوری ، بازار را تک نرخی کند چون بلافاصله قیمتی موازی هم قدعلم می کند و این رویه مشکل سازی می شود. البته مدیریت شناور شده این آزادی و اختیار را به بانک مرکزی می دهد که برای نوسان نرخ کف و سقف نوسان در نظر بگیرد و در صورت عبور از این حدود اعمال نظر و مدیریت کند. با اینهمه این به معنای تعیین دستوری قیمت نیست . در نهایت این که باید به تدریج فاصله ارز مبادله و آزاد کاهش یافته و تقاضای موجود به بازار آزاد هدایت شود دست آخر هم این بازار آزاد است که بعد از اعلام رسمی تک نرخی شدن بازار ، قیمت تعیین می کند.

اگر همه تقاضا به بازار آزاد انتقال یابد امکان وارد شدن شوک به بازار و صعود ناگهانی قیمت ها وجود نخواهد داشت؟

ببنید ما تجربه تک نرخی شدن ارز در دوره ای که ارزحاصل از صادراتمان تنها 3 میلیارد دلار بود را هم داریم اما در آن زمان اعتماد به بانک مرکزی باعث شد شاهد هیچ پدیده شگفت انگیزی در بازار نباشیم . به هر صورت باید قوانین به صورت اجرایی شود که بانک مرکزی کنترل لازم بر بازار را با توجه به همه ابزارهای خود داشته باشد. در این صورت نگاه سرمایه گذاری و سفته بازی در بازار ارز از میان می رود . تجربه سه سال گذشته هم نشان می دهد کسانی که در بازار به قصد کسب سود سرمایه گذاری کردند دست کم از سود 20 درصدی بانک ها محروم شدند چون قیمت در این دوره نوسان بسیار محدودی را تجربه کرد.

سیاست دولت در ثبات نرخ ارز البته با انتقادهایی هم مواجه است . بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر در چهار سال گذشته دولت اجازه می داد قیمت ارز به اندازه متوسط نرخ تورم افزایش یابد امروز با تورم انباشته در برابر قیمت ها مواجه نبودید؟ شما با این سیاست بانک مرکزی موافق هستید؟

قبل از همه بگویم که به نظر من نرخی که امروز در بازار آزاد به ثبت رسیده قیمت واقعی است البته نه این که شاخص های واقعی اقتصاد همین رقم را برای ارزشمندی دلار در برابر ریال را نشان می دهند . به هر حال بازار همیشه باهوش است و با درایت عمل می کند . اگر بازار به این نتیجه می رسید که قیمت های فعلی واقعی این نیست قطعا برای خرید هجوم می آورد اما امروز شاهد هیچ حمله ای برای خرید و پس انداز مواجه نیستیم . با اینهمه من هم موافق هستم که بهتر بود دولت سالانه به طور متوسط 7 تا 8 درصد منطبق بر نرخ تورم قیمت در بازار ارز را افزایش می داد تا بازار رقابتی تر و متعادل تری به وجود آید و تولید و صادرات تقویت شود اما چون تلاش دولت مهار نرخ تورم بود قیمت ها را مدیریت کرد.

گفتید که بانک مرکزی بعد از تک نرخی شدن ارز باید سقف و کفی برای نوسان قیمت ها تعیین کند . این توصیف روشی مانند بازار سرمایه است که دامنه نوسانی برای قیمت سهام تعیین و در صورت نقض آن معاملات را ملغی می کند؟

بله طبیعتا وقتی یکسان سازی نرخ ارز به مرحله اجرا می رسد مداخله بانک مرکزی هم باید در تونل و مسیری تعریف شده قرار گیرد یعنی تنها اگر نوسان قیمت از بازه تعیین شده فراتر رفت این بانک می تواند و موظف است با ابزارهای خود بازار و قیمت ها مدیریت کند.

به نظر می رسد تولیدکنندگان و صادرکنندگان بیشتر از همه منتظر تک نرخی شدن بازار هستند

طبیعتا بله . اگر به دنبال اقتصاد مقاومتی هستیم چاره ای نیست جز کنترل واردات و حمایت از صادرات با این اوصاف نمی توان سودای تقویت تولید را داشت اما با ارز مبادله ارزان به واردات و عملا به تولیدکننده خارجی یارانه داد.


نام:
ایمیل:
* نظر:
پربازدید ها
آخرین اخبار
دیگر رسانه ها
آرشیو